Ondersteunde communicatie
Ondersteunde communicatie gaat over manieren om jezelf te uiten wanneer spreken niet lukt of wanneer iemand ondersteuning nodig heeft bij het begrijpen van informatie. OC — internationaal AAC — betekent dat je alle beschikbare vormen inzet om iemand een stem te geven. Geen enkele vorm staat bovenaan. Alles telt.
Ondersteunde communicatie kan bestaan uit:
gebaren
verwijzende voorwerpen
lichaamstaal en mimiek
pictogrammen en picto‑systemen
foto’s en visuele ondersteuning
communicatieboeken
spraakcomputers en andere hulpmiddelen
Mensen gebruiken vaak meerdere vormen door elkaar. Er is geen vaste volgorde. Er is geen “eerst dit, dan dat”. Wat belangrijk is: dat iemand een manier heeft om zich te uiten die past bij hoe die persoon communiceert.
Nederlandse Gebarentaal valt niet onder OC, omdat het een volwaardige taal is.
Ondersteunde communicatie is voor iedereen
OC is er voor iedereen die ondersteuning nodig heeft bij het begrijpen of uiten van informatie. Leeftijd, niveau of beperking spelen geen rol. Toch bestaan er hardnekkige ideeën die toegang beperken. Bijvoorbeeld dat iemand eerst pictogrammen moet kunnen herkennen, of dat het cognitieve niveau te laag zou zijn.
Onderzoek en praktijk laten iets anders zien: communicatie ontstaat doordat de omgeving communiceert met de gebruiker. Toegang tot passende vormen van communicatie ondersteunt de ontwikkeling.
We weten pas wat iemand wil vertellen wanneer diegene toegang heeft tot verschillende manieren van communiceren én voldoende tijd krijgt om zich te uiten. Het recht op toegankelijke communicatievormen is vastgelegd in het VN‑verdrag voor de rechten van mensen met een handicap.
Het vinden van passende vormen
Welke vormen van OC passen, verschilt per persoon. Het is een gezamenlijke zoektocht van de gebruiker, de omgeving en betrokken therapeuten (meestal logopedisten of ergotherapeuten). Daarbij kijk je naar:
inhoud of woordenschat
bediening
bevestiging en montage
materiaal en duurzaamheid
Leveranciers en gespecialiseerde organisaties kunnen hierbij ondersteunen.
De rol van de omgeving
Goede inzet van OC vraagt om een omgeving die het begrijpt en gebruikt. Hoe beter de omgeving communiceert met de gekozen vormen en hulpmiddelen, hoe beter de gebruiker ermee leert werken. Daarnaast zijn er organisaties die extra ondersteuning bieden.
